Sayıştay İZSU raporunu açıkladı: Milyarlık ihalelerde neler yaşandı? İşte şok eden detaylar!

Sayıştay Başkanlığı tarafından hazırlanan İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (İZSU) 2025 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu, kurumun mali yapısının yanı sıra idari, hukuki ve çevresel birçok alanda ciddi bulguları ve aksaklıkları gün yüzüne çıkardı. Raporda yer alan tespitler; altyapı projelerinden atık yönetimine, doğrudan temin sınırlarının aşılmasından liyakat ilkesine kadar geniş bir yelpazede dikkat çekici usulsüzlükleri ve koordinasyon eksikliklerini gözler önüne serdi.

Çiğli Körfez Kenarındaki Milyonlarca Metreküp Çamur ve Atıl Tesisler Başlıca Sorunlar Arasında

Raporda, İzmir genelindeki arıtma tesislerinden çıkan arıtma çamurlarının uzun yıllardır Çiğli Atıksu Arıtma Tesisi arazisinde, körfez kenarında depolandığı ve bu durumun şehirde yoğun koku sorununa neden olduğu vurgulandı. Çevre mevzuatına göre lisanssız ve geçici faaliyet belgesiz kullanılan bu sahada yaklaşık 2,5 milyon metreküp çamur biriktiği belirtilirken, çamurların yerinde rehabilitasyonu için gereken kaynağın yaklaşık 131 milyon Avro olduğu ifade edildi. Öte yandan, 2014 yılında hizmete giren ancak kurutucu teknolojisinin uyumsuzluğu nedeniyle 2020'den itibaren arızalarla boğuşan ve 2022'de tamamen kapatılan Çiğli Çamur Kurutma ve Çürütme Tesisinin atıl durumda kalmasının kamu kaynaklarının etkin kullanılmasına engel olduğu raporda yer buldu.

Sondaj Kuyuları ve Yeraltı Sularında Koordinasyon ve Denetim Krizi

İzmir'de su ihtiyacının önemli bir bölümünün sondaj kuyularından karşılandığı, ancak Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü ile İZSU arasında yaşanan koordinasyon eksikliği nedeniyle ruhsatlı veya kaçak kuyuların takibinin etkin bir şekilde yapılamadığı tespit edildi. DSİ tarafından izin verilen kuyu sahipleri, koordinatlar ve çekilen su miktarlarının İZSU tarafından bilinmemesinin, yeraltı sularının kontrolsüz tüketilmesine yol açtığı ve kaçak kuyulardan kullanılan sular üzerinden atık su bedeli alınamadığı için kamu gelir kaybı yaşandığı vurgulandı. Özellikle kuraklık tehdidiyle karşı karşıya kalan Küçük Menderes Nehir Havzasında su kayıp kaçak oranlarının Ödemiş ve Kiraz gibi ilçelerde yüksek seyretmesi ve havzadaki arıtma tesislerinden çıkan suların tarımsal sulamada yeterince değerlendirilmemesi de raporda eleştirilen hususlar arasında yer aldı.

İhale ve Yaklaşık Maliyet Usulsüzlükleri

İdare tarafından gerçekleştirilen bazı yapım ve hizmet alımı ihalelerinde mevzuata aykırı uygulamalar ve hesap hataları tespit edildi:

Yüksek Bedelli Deniz Dibi Tarama İşi: Sözleşme bedeli 2 milyar 147 milyon TL olan İzmir Körfezi Peynircioğlu Deresi ve Körfez Kuzey Aksı tarama hizmeti alımının, idarenin temel faaliyet alanlarıyla tam örtüşmediği ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının belirlediği tarama fiyat tarifelerine kıyasla çok yüksek bir bedelle rayiçlerin üstünde ihale edildiği belirlendi.

Kısımlara Bölünen Doğrudan Alımlar: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun temel ilkelerine ve parasal limitlerine uyulmak suretiyle açık ihale usulüyle yapılması gereken bazı mal, malzeme ile araç tamir-bakım hizmet alımlarının, limitlerin altında kalmak amacıyla kasıtlı olarak kısımlara bölündüğü ve doğrudan temin yoluyla gerçekleştirildiği tespit edildi.

Projeye Uygun Olmayan Yaklaşık Maliyetler: Yapım işlerinde uygulama projeleri yerine ön ve kesin projeler üzerinden ihaleye çıkıldığı, yaklaşık maliyet analizlerinin fiili imalatları tam olarak yansıtmadığı ve bazı iş kalemlerinde kontrol teşkilatı için istenen araç maliyetlerinin yaklaşık maliyet hesap cetvellerinde gizlenerek hatalı fiyatlar oluşturulduğu saptandı.

Ruhsatsız İşletmeler ve Çevre Denetimlerindeki Eksiklikler

Endüstriyel atık su üreten ve kanalizasyon şebekesine deşarj yapan işletmelerin denetim süreçlerinde de büyük aksaklıklar yaşandığı rapor edildi. Toplam 2.264 endüstriyel işletmeden bin fazlasının Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı (BKKR) bulunmadığı veya süresinin yenilenmediği halde faaliyette bulunduğu, ruhsatlı olan işletmelerin ise yönergede öngörülen periyotlarda rutin numune alma işlemlerinin tam anlamıyla gerçekleştirilmediği belirlendi. Ayrıca Tahtalı Barajı, Ürkmez Barajı ve Mordoğan Göleti gibi kritik su havzalarında mutlak ve kısa koruma alanlarında tespit edilen yüzlerce imara aykırı kaçak yapının hukuki süreçleri tamamlanmasına rağmen yıkım işlemlerinin geciktirildiği ya da tamamlanmadığı ifade edildi.

İdari ve Mali Disipline İlişkin Bulgular

Raporda idarenin işleyişine ve personel rejimine yönelik de çok sayıda eleştiriye yer verildi:

Liyakat ve Eşitliğe Aykırı TİS Hükümleri: İdare ile yetkili sendika arasında imzalanan Toplu İş Sözleşmesinde, Anayasa'nın eşitlik ve 657 sayılı Kanun'un liyakat ilkelerine aykırı olarak, çalışanın vefatı halinde birinci derece yakınlarına işe alımda öncelik tanınacağı hükmüne yer verildiği tespit edildi.

Vekâlet ve Tedviren Görevlendirme Baskısı: İdare bünyesindeki şube müdürlüklerinde asaleten atamaların istisna haline geldiği, onlarca müdürlüğün vekâleten veya yasal dayanağı bulunmayan tedviren görevlendirmelerle yürütüldüğü, bu durumun kariyer ve liyakat ilkelerini zedelediği vurgulandı.

Avans Kullanımı ve Yasal Sınır Aşımları: Acil ve zorunlu giderler için öngörülen avans mekanizmasının rutin bir uygulamaya dönüştürüldüğü, mutemetlere gerekçesiz ve sürekli olarak nakit aktarıldığı, harcama belgeleri kapatılır kapatılmaz aynı kişilere yeniden avans açıldığı tespit edildi.

İşçi Hakları ve Fazla Mesailer: Kadrolu ve sürekli işçilerin birikmiş yıllık ücretli izinlerinin yasal süreler içinde kullandırılmadığı, bu durumun ileride emeklilik veya iş akdinin feshinde büyük mali külfetler doğurabileceği belirtilirken, bazı işçilere de İş Kanunu'nda üst sınır olarak belirlenen yıllık 270 saatin üzerinde fazla çalışma yaptırıldığı saptandı.

Sayaç Okuma ve Katı Atık Bedelleri: Sayaçların her ay düzenli olarak okunmaması nedeniyle katı atık bertaraf bedellerinin eksik tahakkuk ettirildiği ve ilçe belediyelerine aktarılması gereken tutarların hatalı hesaplandığı raporda dile getirildi.