Sayıştay ESHOT'un raporu açıklandı: Gecikmeli gelirler ve 2,6 Milyar TL'lik hakediş aksaması

Sayıştay Başkanlığı, İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı İzmir Elektrik, Su, Havagazı, Otobüs ve Troleybüs Genel Müdürlüğü’nün (ESHOT) 2025 yılı Düzenlilik Denetim Raporu’nu tamamlayarak kamuoyuna sundu. Mali tablolara olumlu denetim görüşü verilmiş olsa da raporun "Diğer Bulgular" bölümünde; abonman gelirlerinin geciktirilmesinden rekor fazla mesai sürelerine, birikmiş yıllık izinlerden taşınır ambarlarındaki atıl malzemelere ve şirket hakedişlerinin eksik ödenmesine kadar 11 kritik usulsüzlük ve aksaklık sıralandı.

Bütçe Denkliği Borçlanma ve Transferlerle Sağlandı
ESHOT’un 2025 mali yılı bütçe ödenekleri çerçevesinde 24.200.000.000,00 TL ödenek öngörülmüş olup, yıl içinde 17.651.033.694,21 TL bütçe gideri yapılmış ve 6.548.966.305,79 TL ödenek iptal edilmiştir. Bütçe giderleri, ödeneklerin %72,94 seviyesinde gerçekleşirken, bütçe gelirleri ise tahmin edilen 13,3 milyar TL yerine %124,01 gerçekleşme oranıyla 16.492.937.435,50 TL net tahsilat olarak gerçekleşmiştir. Teşebbüs ve mülkiyet gelirleri bilet fiyatlarının öngörülenin altında güncellenmesi, 90 dakika uygulaması ve ücretli binişlerdeki %14,70'lik azalış nedeniyle %85,29 seviyesinde kalırken; alınan bağış ve yardımlar ile diğer gelirler sırasıyla %141,27 ve %140,35 oranlarında gerçekleşti. Bu artışın büyük oranda İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından aktarılan tutarlardan kaynaklandığı anlaşıldı.

Gelirler Gecikmeli Tahsil Ediliyor, Teşkilatta Görev Mükerrerliği Var
Sayıştay denetimlerinde kurum faaliyetlerine dair tespit edilen 11 ayrı başlık altındaki bulgular raporda geniş yer buldu. Buna göre, Genel Müdürlük tarafından günlük tahsil edilmesi gereken abonman kart kullanımlarından elde edilen gelirlerin, Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği'ne aykırı olarak aylık bazda ve gecikmeli olarak tahsil edildiği tespit edildi. Kurum bünyesindeki Araç Bakım Onarım Dairesi Başkanlığı ile Ulaşım Yatırımları Dairesi Başkanlığı’nın görev ve yetki alanlarının norm kadro mevzuatına aykırı şekilde mükerrerlik oluşturduğu belirlendi.

Ulaşımda "Ölü Kilometre" Yükü ve Mülkiyet Muğlaklığı
Toplu taşımacılıkta akaryakıt maliyetlerini artıran ve yolcusuz kat edilen ölü kilometrelerin azaltılmasına yönelik çalışmaların yetersiz kaldığı; hat başlangıcı itibarıyla 15 kilometreden fazla ölü kilometreye sahip 36, hat sonu itibarıyla ise 8 hat bulunduğu raporlandı. Dokuz Eylül Üniversitesi Tınaztepe Kampüsü girişinde Buca Metrosu projesi kapsamında ESHOT'a tahsis edilen alanın protokolde tam olarak belirlenmediği ve tapu sınırlarının muğlak kaldığı görüldü.

Arıza Kayıtlarında Detay Eksikliği ve Sözleşme Aykırılıkları
Otobüs bakım-onarımlarının takip edildiği ERP sistemindeki arıza kayıtlarının yetersiz detayla girilmesi nedeniyle kök neden analizlerinin yapılamadığı ve mükerrer arızaların izlenemediği saptandı. TÜM BEL-SEN ile imzalanan toplu iş sözleşmesinde (sosyal denge tazminatı sözleşmesi); mevzuata aykırı olarak sosyal çalışmalarından yararlanma, muhtelif izinler, akraba işe alım önceliği ve maktu mesai oranları gibi yasal sınırları aşan hükümlere yer verildiği kaydedildi.

Şirket Hakedişlerinde 2,6 Milyar TL'lik Aksam ve Personel Sınırı İhlali
Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında İZELMAN A.Ş. ve İZENERJİ A.Ş.'ye yapılması gereken hakediş ödemelerinin bazı aylarda hiç yapılmadığı veya SGK primi ile vergi tutarları düşülerek eksik ödendiği, 2025 yılında toplam 2,6 milyar TL'lik yükümlülüğün yerine getirilmediği tespit edildi. Şirket personeli dahil cari yıl toplam personel giderlerinin bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranına göre artırılmış miktarının %40'ını aşmaması gerekirken, gerçekleşen oranın %40,17 ile yasal sınırın üzerine çıktığı belirlendi.

İzin Krizleri, Rekor Fazla Mesai ve Ambarlardaki Atıl Malzemeler
İşçilerin yıllık ücretli izinlerinin zamanında kullandırılmaması sebebiyle binlerce işçinin birikmiş izin sürelerinin bulunduğu ve bu durumun ileride büyük bir mali külfet yaratabileceği uyarısı yapıldı. İş Kanunu'nda azami sınır olarak belirlenen yıllık 270 saatlik fazla çalışma süresinin ESHOT bünyesindeki binlerce işçide rekor düzeylerde aşıldığı raporlandı. Son olarak, taşınır ambar kayıtlarında 2020 yılı öncesinden (bazıları 2011'den) kalan ve uzun süredir hiç kullanılmayan 4.490 adet atıl taşınır malzemenin bulunduğu tespit edildi.